Z archiwów środkowoazjatyckich
O projekcie
Poszukiwanie informacji o przeszłości przodków staje się coraz prostsze. Pomaga w tym Internet. Akta metrykalne i dokumenty historyczne coraz częściej są dostępne on-line, co pozwala ograniczyć, a czasem nawet uniknąć dalekich podróży i żmudnej pracy w archiwach. Nie wszystko jednak można znaleźć w Internecie, a magazyny archiwalne skrywają wciąż niezliczone tajemnice.
Prezentujemy Państwu dokumenty z archiwów środkowoazjatyckich – świadectwo długiej obecności Polaków i obywateli polskich na tych odległych ziemiach. Wyszukiwanie osób i miejsc ułatwia zaawansowana wyszukiwarka wspomagana przez Al.
Idea
Zacieśnienie współpracy pomiędzy polskimi placówkami a archiwami państw Azji Środkowej było następstwem rosyjskiej agresji na Ukrainę. Zamknięcie przed polskimi badaczami możliwości eksplorowania archiwów rosyjskich, zwróciło ich uwagę na inne miejsca przechowywania sowieckich dokumentów, w tym na niepodległe dziś kraje azjatyckie, które stanowiły niegdyś część Związku Sowieckiego.
Z inicjatywy Muzeum Pamięci Sybiru i Muzeum II Wojny Światowej, przy pomocy innych polskich oraz środkowoazjatyckich instytucji, powstała Polsko-Kazachstańska Komisja Historyczna, Polsko-Uzbekistańska Komisja Historyczna oraz Polsko-Kirgiska Komisja Historyczna (trwają prace nad powołaniem kolejnych). Nawiązano kontakty z azjatyckimi historykami i archiwistami, dzięki którym, w ramach wspólnych projektów badawczych, do Polski trafiły setki dokumentów dotyczących Polaków i obywateli polskich.
Polacy w Azji Środkowej
Polacy walczący o utrzymanie, a następnie odzyskanie niepodległości, byli karnie wcielani do wojsk rosyjskich.
Niektórych kierowano na południe, do walki o kazachskie stepy, toczonej przez imperium carów od początku XVIII wieku. Od drugiej połowy XIX wieku trafiali tam jako cywilni zesłańcy, a czasem nawet dobrowolni osadnicy.
Pomimo przymusowego (w większości) charakteru ich pobytu w odległym od ojczyzny miejscu, nie pozostawali obojętni na czar egzotycznej dla nich natury i miejscowej ludności.
Ich wpływ na miejscową kulturę, infrastrukturę, rzemiosło czy medycynę znajduje liczne potwierdzenia w zachowanych archiwaliach.
Okres sowiecki
W okresie sowieckim wcielone do ZSRS tereny środkowoazjatyckie stały się miejscem masowego, przymusowego osiedlania ludności, którą komunistyczne władze uważały za wrogą lub nawet tylko nieprzychylną.
Trafiły tam też dziesiątki tysięcy Polaków i obywateli polskich, najpierw deportowanych z sowieckiej Ukrainy (1936), a następnie z zagarniętych wschodnich ziem II Rzeczpospolitej (1940–1941).
Niemiecki atak na Sowietów (1941) i ogłoszona zaraz potem sowiecka amnestia dla Polaków przetrzymywanych w łagrach i miejscach pracy w Syberii i na północy Rosji europejskiej, zapoczątkowały ogromną migrację ludności polskiej na południe, w poszukiwaniu łagodniejszego klimatu.
Także tworzona w ZSRS armia polska („Armia Andersa”), organizowała swoje struktury w tamtych rejonach. Ślady tych historii można odnaleźć w dokumentach przechowywanych w miejscowych archiwach.
